Loonvoeren, geef die koeien de kost!

In Nederland, Duitsland maar ook in Frankrijk is het voeren van koeien, schapen en geiten een normale activiteit van loonwerkers geworden. In België is dit echter niet het geval. Toch is het een rendabele activiteit met jaarrond inkomsten. De Loonwerker ging in Nederland praten met 2 loonvoerders en hun klanten en vond ook in Frankrijk een werktuigencoöperatie die een mengvoerwagen in loondienst laat rijden.

De tijden waarin elke veehouder zijn eigen kuilsnijder had en blokken maïs en gras in de voergang zette om nadien met de riek te voederbakken te vullen is lang vervlogen. De mechanisering van het voeren is de afgelopen jaren alsmaar dieper doorgedrongen in de sector en een voermengwagen is niet meer weg te denken bij de (melk)veehouder. Maar een voermengwagen wil ook zeggen dat er een trekker voor moet gezet worden, en er een verreiker of shovel nodig is om de bak te vullen. Deze werken dan een uurtje per dag en staan verder stil op een hoek van het erf. Een grote veehouder kan de aankoop van een zelfrijdende voermengwagen overwegen maar ook deze draait niet meer dan nodig om alle dieren van het nodige voer te voorzien.

In streken waar de veehouders wat dikker gezaaid zijn is het als loonwerker nuttig om eens de rekening te maken. Het loonbedrijf komt toch sowieso bij de veeboeren langs om doorheen het jaar de maïs te zaaien en voordroog te persen en wikkelen of met hakselaar of opraapwagen gras in de kuil te rijden. De loonwerker is dus al een zeer belangrijke schakel in de voerketting. Net zoals bij al deze werkzaamheden vormt het loonvoeren een gespreide machinekost over meerdere klanten, gecombineerd met een verhoogde dienstverlening. Voor de klanten houdt het loonvoeren in dat zij een belangrijke kost niet hoeven te maken (de voermengwagen, eventueel aangevuld met verreiker, trekker), weten dat op een vooraf vastgelegd tijdstip hun dieren het voer voorgeschoteld krijgen en dat zij op het einde van de maand een factuur krijgen waarvan ze het bedrag ongeveer al weten. De veeboer behoudt de controle over zijn rantsoen en kan zich verder concentreren op het welzijn van de dieren en hoeft zich geen zorgen te maken over onderhoudskosten of eventuele mechanische breuken.

Voor de veehouder zijn de voordelen duidelijk. Behalve de voordelen van het gemengd voeren tegenover gescheiden voeren is het zo dat de melkveehouder zich geen zorgen hoeft te maken over afschrijving van voerwagen, trekker en verreiker of shovel, onderhouds- en brandstofkosten, mechanische breuk of slijtage en de uren die gespendeerd worden tijdens het voeren. Als loonwerker zijn dit echter zaken die horen bij de bedrijfsvoering.

Een niet te missen aspect bij het loonvoeren is de veiligheid. Wanneer de voermengwagen dagelijks van erf tot erf rijdt is het overdragen van ziektekiemen een niet te onderschatten risico. Om dit risico te minimaliseren kan de machine uitgerust worden met bandenontsmetting. Dit systeem sproeit tijdens het rijden tussen 2 locaties telkens ontsmettingsmiddel over de draaiende wielen waardoor ziektekiemen uitgeschakeld worden. Een andere mogelijkheid is voor elk erf een doorrijbak voorzien met ontsmettingsmiddel, maar hier zijn zoveel externe factoren aan gekoppeld dat de goede werking al snel niet meer gegarandeerd kan worden.

Praktisch
Hoe moet je als loonvoerder zorgen dat er op het einde van de maand een correcte factuur opgemaakt wordt? Er zijn meerdere manieren om dit te bereken. Een eerste is per minuut. Het voeren begint bij een vast bedrag (het basistarief) per dag, aangevuld met een bedrag per minuut (de teller start wanneer de frees aangaat, stopt wanneer het laatste voer uit de bak is gedraaid). Tenslotte wordt er per dier nog een bijdrage gerekend.
Rekenvoorbeeld:
Boer Jean heeft 120 koeien te voeren.
Basistarief: €3/dag
Uurtarief: €1/minuut
Diertarief: €0,20/dag/dier

Het laden en lossen van de voermengwagen per dag komt neer op 21 minuten. (Dit kan dagelijks variëren, afhankelijk van hoe ver men in de kuil moet rijden, waar de bijproducten liggen, of er iets in de weg staat op het erf etc)

Dagelijkse kost: €3 + (€1×21) + (€0.20×120)= €48/dag
Maandelijkse kost voor de maand mei: €48×31= €1488,-

Een andere manier is werken per ton. Er wordt een basisbedrag gerekend per bak, aangevuld met een tonbedrag. Vanaf de 2^de bak op hetzelfde erf kan een korting toegekend worden.

Rekenvoorbeeld:
Boer Mark heeft 85 melkkoeien. Ook de droge koeien en het jongvee moeten voer krijgen.
Basistarief: €30
Vanaf 2^de wagen: €15
Per ton: €1

Zodra de voermengwagen het erf oprijdt staat er €30 op de factuur. De eerste bak is gevuld, alles samen zit er 7 ton in. Voor de droge koeien en het jongvee moet er telkens nog een kleine bak gevuld worden, eens 2,5 ton en de 2^de 3,5 ton.

Dagelijkse kost: €30 + €7 + €15 + €2,5 + €15 + €3,5= €73
Maandelijkse kost voor mei: €73×31= €2263

Een laatste manier van werken is met een bedrag per minuut. De totale kost van de voermengwagen+chauffeur worden in rekening gebracht en dan gedeeld over de verwachte minuten per dag dat de wagen in actie is bij de klanten.

Melkveehouder Van Antwerpen melkt 75 koeien in het Nederlandse Middelbeers. De voermengwagen van Werktuigencoöperatie De Kempen uit Vessem rijdt zoals elke dag rond het middaguur het erf op. Op een whiteboard in de schuur, in het directe zicht van de chauffeur, hangen de instructies. Dagelijks geeft de boer aan of er meer of minder dan het afgesproken rantsoen moet gevoerd worden. De voermengwagen vult een eerste bak met maïs, voordroog en stro en schotelt dit voor aan de droge koeien. Nadien volgt een tweede bak met extra bijproducten voor de koeien die aan de melk zijn. Terwijl dit gebeurt, babbelen we kort met de boer. “Mijn voermengwagen was versleten, dat was het ideale ogenblik om eens aan het rekenen te gaan” zegt Van Antwerpen. Hij laat WTC De Kempen ondertussen 2 jaar voeren op zijn bedrijf. “De voerwagen komt elke dag op hetzelfde tijdstip op het erf, de koeien hebben hun eten en ik krijg op het einde van de maand de factuur, verder hoef ik me geen zorgen te maken. Zo hou ik tijd over voor andere zaken.”
WTC De Kempen gebruikt voor het loonvoeren 2 Storti Dobermann SW200HS Evo zelfrijders.

Adrie Wijgerde van Wijgerde Farms B.V. heeft 315 koeien te melken in Stevensbeek. Wanneer we bij hem op het bedrijf komen rijdt de mengwagen van Gebr. V.d. Broek Voertechniek net de sleufsilo in. 45 minuten later hebben de melkkoeien 2 bakken gemengd voer voorgeschoteld gekregen en ook de droge en jonge koeien staan aan het hek bij het verse voer. V.d. Broek voert nu het 5^de jaar bij Adrie, die tevreden is over de dienstverlening: “Mijn wagen was versleten, v/d Broek begon hier in de buurt met het loonvoeren, de keuze was snel gemaakt. Het voeren nam een groot deel van mijn tijd in beslag, tijd die ik niet tussen de dieren was of kon besteden aan andere zaken. Nu moet ik er niet naar om kijken. De dieren krijgen het juiste, vooraf afgesproken rantsoen voorgeschoteld, de loonvoerder laat me weten wanneer een silo krachtvoer bijna leeg is of wanneer hij iets geks ziet in de stal. Het gaat dus verder dan even voer voor het hek draaien.” Voerbedrijf en fouragehandel V.d. Broek is ondertussen toe aan hun 4^de Storti Dobermann zelfrijder. “We begonnen met een huurmachine, al snel volgde een eerste eigen wagen. De eerste ging weg op ongeveer 7000 uur, nu draaien we het dubbel aantal uren voor we vervangen. Dagelijks rijden we langs 22 klanten, dit op een 10tal uur” vertelt Hans Van den Broek, 1 van de 2 broers die met de voermengwagen rijden.

De CUMA de la Noé Blanche in Bretagne (Frankrijk) is opgezet met 7 bedrijven om kosten te besparen. 5 jaar geleden werd een Lucas Autospire voermengwagen aangeschaft, eind 2014 werd deze ingeruild voor een nieuwe. De machine rijdt dagelijks ongeveer 20 kilometer tussen de 7 bedrijven. In totaal worden er dagelijks 700 dieren gevoerd. Om de chauffeur van zijn zondagsrust te kunnen laten genieten wordt er op vrijdag en zaterdag respectievelijk 25% en 75% meer voer gemengd. “Sinds de Lucas Autospire in de CUMA draait sparen we dagelijks minstens 1 uur werk uit. Dat is 1 uur dat we aan andere zaken kunnen besteden. We weten dat de machine elke dag op hetzelfde uur het erf op rijdt en dat de dieren op tijd hun voer krijgen. De overstap naar het gemeenschappelijk voeren is zeker geen stap achteruit!” vertelt een CUMA-deelnemer.
De voermengwagen rijdt wekelijks 120 kilometer en mengt in totaal meer dan 160 ton voer. De mengsels zijn verschillend volgens bedrijf maar hebben elk dezelfde maïs-gras basis. Om gemakkelijk het juiste rantsoen per bedrijf samen te stellen is de Autospire uitgerust met een programmeerbaar weegsysteem.
Voor de goede gang van zaken en continuïteit te verzekeren is er een nauwe samenwerking tussen de dealer en de CUMA en zelfs de fabrikant Lucas volgt de machine nauw op.