Veerle De Blauwer (Inagro /PCA) en Pierre Lebrun (Fiwap)
Vanaf 2014 gelden er op hoog en zeer hoog erosiegevoelige percelen extra erosiemaatregelen. De erosiebestrijdingsmaatregelen die landbouwers nu moeten nemen zijn niet meer enkel van toepassing op de zeer hoog erosiegevoelige percelen (paars), maar eveneens op de hoog erosiegevoelige percelen (rood). Dat is een vervijfvoudiging van het areaal. Welke maatregelen een landbouwer moet nemen, hangt sterk af van de teelt op dat perceel. Aardappelen horen thuis onder de teeltcategorie ‘Ruggenteelten van aardappelen, cichorei, witloof (wortelteelt) en wortelen’. Zo is onder andere de aanleg van drempels tussen de ruggen vanaf 2015 verplicht op de zeer hoog erosiegevoelige percelen (paarse percelen) en vanaf 2016 op de hoog erosiegevoelige percelen (rood).
Ruggenteelt = erosiegevoelige teelt
De aardappelteelt en andere ruggenteelten staan bekend als erosiegevoelige teelten. Water kan zich concentreren tussen de ruggen waarna dit versneld afstroomt. Dit snel stromende water sleurt heel wat bodemdeeltjes, nutriënten en gewasbeschermingsproducten met zich mee. Hierdoor stapelt het sediment zich op beneden aan het perceel. Bovendien worden zo ook erg natte omstandigheden gecreëerd onderaan het veld. Vooral tijdens het voorjaar, wanneer de akkers nog onbedekt liggen, is de impact van de regenbuien het grootst. De akkers zijn dan extra gevoelig voor bodemerosie.
Nut van aardappeldrempels
Aardappeldrempels zijn kleine dammetjes die tussen de ruggen worden aangelegd. De drempeltjes zijn zo’n 10-15 cm hoog en herhalen zich om de 0,75 à 1,5 m afhankelijk van het type drempelmachine en/of afstelling. Op die manier ontstaat een kruimelstructuur en hindernissen die de runoff vertragen en infiltratie bevorderen.
De voorbije jaren werden al heel wat ervaringen opgedaan met drempelmachines. In verschillende proeven kwam de positieve invloed op vlak van afstroming van water en sediment duidelijk tot uiting. Er spoelt minder water af wanneer er drempels werden aangelegd. De efficiëntie is het grootst in het begin van het seizoen en daalt na herhaaldelijke (intense) regenbuien, die ervoor zorgen dat er tussen de drempels ophoping van sediment komt. Toch kan dit niet beletten dat het afspoelende water afgeremd wordt en een groot deel van de sedimenten verder in het seizoen kan tegenhouden.
Metingen toonden aan dat de bodem vochtiger was indien er drempels tussen de ruggen lagen. De drempels zorgen dus voor een betere infiltratie van het water in de bodem. Dit resulteert in een betere verdeling van het water over het perceel heen wat voordelig is voor een regelmatige groei van het gewas. Hierdoor is er minder accumulatie van water beneden aan een perceel (rotte knollen, moeilijk te oogsten).
Opbrengst en kwaliteit werden niet nadelig beïnvloed door de drempels.
Praktische aandachtspunten
Het ideale tijdstip om de drempels te maken is gelijktijdig met de rugopbouw die plaats vindt samen met het planten of achteraf (bv. bij rijenfrezen). De machine moet eveneens praktisch blijven. Naarmate het werktuig dat drempels maakt langer is, zal het gewicht belangrijker zijn om nog hanteerbaar te zijn achter een machinecombinatie planten-aanaarden – drempelvorming. Een extra opbouw voor drempelvorming moet dus beperkt zijn in ruimte en in gewicht. Een aparte bewerking in een tweede werkgang is mogelijk, maar kost dan weer meer tijd en energie.
Om schommelen van de spuitmachine tegen te gaan worden best geen drempels gemaakt in de spuitgangen. Schommelen van de rooier is minder vaak een probleem. Heel wat type rooiers rijden niet tussen de ruggen bv. verstekrooiers of rooiers waarbij de rooischaren voor de wielen zitten. Indien de rooier of trekker wel over de drempels moet rijden, kan dit zorgen voor schommelingen wat het comfort van de chauffeur vermindert. Dit schommelen kan ook de rooidiepte doen variëren. Bij eenvoudigere rooiers kan dit bewegingen van de zwanenhals veroorzaken waardoor het behoud van de valhoogte in de bunker moeilijk wordt en het risico op botsen tussen kipper en zwanenhals verhoogt. Het probleem van schommelen is beduidend minder erg wanneer de oogst plaats vindt na een vochtige periode aangezien de drempels dan bijna volledig verdwenen zijn. Een oplossing bestaat erin om de drempels weg te werken met behulp van ganzevoeten gemonteerd voor de trekker of rooier tijdens de loofdoding of het rooien.
Steeds meer constructeurs ontwikkelen een systeem om drempels tussen de ruggen te kunnen vormen. Ook loonwerkers/landbouwers zijn bezig hun plantmachine aan het aanpassen voor de constructie van drempels in één werkgang. Op dit moment zijn diverse systemen voorhanden. Er is bijvoorbeeld de Barbutte van de Franse constructeur Cottard. Bij deze machine loopt een wiel mee tussen de ruggen en doet om de 1,2 m een ‘schopje’ omhoog gaan waardoor de meegesleepte grond achterblijft in een hoopje. Telkens dit schopje terug neervalt vormt dit een putje en wordt opnieuw over een afstand van 1,2m grond samen getrokken. Het systeem ontwikkeld door de Waalse firma CMG (Ghyselings) gebruikt dezelfde techniek. Een andere machine is de Dyker van Grimme. De drempels worden gevormd door schoepen op een rad die putjes scheppen en hoopjes grond achterlaten. Net voor de schoepen is een tand gemonteerd om de grond wat losser te maken. Op die manier kunnen de schoepen makkelijker de grond indringen. De Mini Dycker werkt op dezelfde manier maar de draaiende molens zijn kleiner en dus lichter. Deze bovenstaande machines maken drempeltjes en/of putjes op een mechanische manier.
AVR is bezig een systeem te ontwikkelen die losse grond samentrekt en waarbij de elementen omhoog gehaald wordt op hydraulische manier. De drempelmachine van Agri-Maas is voorzien van slepende kleine schepjes die periodiek kort worden opgeheven door een combinatie van een mechanisch en hydraulisch systeem.
De machine van een loonwerkbedrijf uit Zingem werkt met kleppen die, wanneer ze door middel van luchtdruk naar beneden gedrukt worden, tussen de ruggen aarde meeschrapen. Als de kleppen opgetild worden, vormt die meegeschraapte aarde dan drempeltjes. Maar ook tal van andere loonwerkers/landbouwers in regio’s met veel (zeer) hoog erosiegevoelige percelen passen hun plantmachine aan.
