Landbouwers die door een acute noodsituatie rond dierenwelzijn of bedrijfsveiligheid de mestregels niet tijdig kunnen naleven, kunnen die omstandigheden laten meewegen bij de beoordeling van een overtreding. Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns vindt het huidige systeem daarvoor voldoende. Tussen 2020 en 2025 werden 353 schendingen van de onderwerkplicht van mest vastgesteld.
Dat blijkt uit het antwoord van minister Jo Brouns op een schriftelijke vraag van Vlaams Parlementslid An Hermans. Zij wilde weten hoe de overheid omgaat met situaties waarin een landbouwer tijdens veldwerk plots zijn werkzaamheden moet onderbreken om bijvoorbeeld ernstig dierenleed te voorkomen of de veiligheid op het bedrijf te garanderen.
Volgens Brouns kunnen zulke conflicten tussen een acute noodsituatie en de mestregelgeving zich inderdaad voordoen. Bij een controle hoeft een vastgestelde overtreding bovendien niet automatisch tot een proces-verbaal te leiden. In bepaalde gevallen kan de toezichthouder volstaan met een waarschuwing.
Overmacht kan worden aangevoerd
Een landbouwer kan tijdens of na een controle uitleg geven over de omstandigheden waarin een overtreding plaatsvond. Daarbij kan hij onder meer een beroep doen op overmacht, dierenwelzijn of bedrijfsveiligheid.
Wordt toch een proces-verbaal opgesteld, dan kunnen die elementen later opnieuw in het dossier worden aangebracht. Uiteindelijk is het aan de bevoegde instantie, rechtbank of beboetingsinstantie om te beoordelen in hoeverre daarmee rekening wordt gehouden.
Ook bij sancties die voortkomen uit controles waarbij geen rechtstreeks contact met de landbouwer plaatsvindt, blijft die mogelijkheid bestaan. Via een schriftelijk bezwaar tegen een maatregel of boete kan een landbouwer aantonen dat een acute calamiteit aan de basis lag van de overtreding.
De Mestbank hanteert daarbij volgens Brouns een beoordelingskader waarin onder meer onderscheid wordt gemaakt tussen administratieve overtredingen en overtredingen met een directe impact op het milieu. Ook de aard en duur van de overmachtssituatie worden meegewogen.
353 schendingen onderwerkplicht
Uit de cijfers die Brouns meegaf, blijkt dat tussen 2020 en 2025 in totaal 353 schendingen van de verplichting om mest na het uitspreiden tijdig onder te werken werden vastgesteld. Het aantal varieerde sterk per jaar: van 41 in 2020 tot 85 in 2025.
De meeste vaststellingen gebeurden in West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen. Over de volledige periode ging het om respectievelijk 114 en 105 schendingen. In Limburg werden er 49 geregistreerd, in Antwerpen 43 en in Vlaams-Brabant 42.
Over de uiteindelijke sanctionering van die dossiers zijn geen geconsolideerde cijfers beschikbaar. Volgens Brouns worden de dossiers doorgaans door het parket doorgestuurd naar de beboetingsinstantie voor administratieve afhandeling. In het merendeel van de dossiers volgt volgens hem een administratieve sanctie.
Hoe vaak landbouwers daadwerkelijk overmacht of een noodsituatie inroepen, is evenmin bekend. Die informatie wordt niet op een uniforme manier geregistreerd. Ook over het aantal acute incidenten tijdens veldwerk waarbij een landbouwer zijn werkzaamheden onmiddellijk moet onderbreken, worden geen afzonderlijke gegevens bijgehouden.
Geen bijkomende regels
Brouns heeft zijn administraties gevraagd om bij de handhaving aandacht te blijven besteden aan aantoonbare noodsituaties rond dierenwelzijn en bedrijfsveiligheid. Nieuwe regels acht hij op dit moment echter niet nodig.
Volgens de minister bieden de bestaande regelgeving en beoordelingskaders voldoende ruimte om per dossier een proportionele afweging te maken. Omdat iedere noodsituatie anders is en landbouwers tijdens verschillende fases van een procedure hun omstandigheden kunnen toelichten, vindt hij bijkomende regelgeving momenteel niet aan de orde.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Pixabay
