De dieselmotor zomaar inruilen voor een elektromotor is voor een loon- of grondverzetbedrijf niet automatisch financieel aantrekkelijk. Toch schuift de businesscase voor elektrische graafmachines en wielladers snel de goede kant op. De aanschafprijs ligt nog hoger, maar lagere energie- en onderhoudskosten maken het verschil steeds kleiner. Tegelijkertijd vragen opdrachtgevers steeds vaker om emissieloos materieel.
Volgens Ben Möhlmann, Head of Sales bij SMT (importeur van Volvo en Sennebogen), verschuift de discussie daarom van techniek naar economie. “Als je rationeel naar de totale kosten over de levensduur van de machine kijkt, komen diesel en elektrisch steeds dichter bij elkaar.”
TCO wordt bepalend
De Total Cost of Ownership (TCO) omvat alle kosten gedurende de gebruiksduur van een machine: aanschaf en afschrijving, onderhoud, reparaties, energie en eventuele kosten voor de laadvoorziening. Juist daarin wordt elektrisch interessant. Een elektrische machine is bij aanschaf doorgaans duurder dan een vergelijkbare dieselmachine. Daar staan minder bewegende onderdelen, lagere onderhoudskosten en lagere energiekosten tegenover. Volgens Möhlmann kunnen de totale kosten van een elektrische en een dieselmachine bij een gebruiksduur van bijvoorbeeld zeven jaar daardoor dicht bij elkaar komen. “De afschrijving van elektrisch is hoger, omdat de machine duurder is. Maar daar staan lagere onderhoudskosten en vooral lagere energiekosten tegenover.” Dat betekent niet dat elektrisch altijd goedkoper is. De inzet en de omstandigheden op de werklocatie bepalen in belangrijke mate of de businesscase klopt.
Energievoorziening is onderdeel van de rekensom
Een belangrijke kostenpost is de manier waarop de machine wordt geladen. Op een vaste werklocatie met voldoende netcapaciteit is dat relatief eenvoudig. Maar voor een grondverzetbedrijf dat met een graafmachine van project naar project gaat, ligt dat anders. Wanneer geen geschikte netaansluiting beschikbaar is, kan bijvoorbeeld een mobiele batterijcontainer nodig zijn. Die moet worden aangeschaft of gehuurd, naar de locatie worden gebracht en opnieuw worden geladen. “Als je met accupakketten gaat werken om de machine te laden, moet je de kosten daarvan meenemen in je TCO-berekening”, zegt Möhlmann. “Dan zie je dat diesel op dat moment nog voordeliger kan zijn.”
De energievoorziening is daarmee net zo goed onderdeel van de businesscase als de machine zelf. Een elektrische machine die dagelijks op een vaste locatie werkt, heeft een andere TCO dan een machine die voortdurend op wisselende locaties wordt ingezet.
Niet ieder draaiuur is hetzelfde
Ook het werk bepaalt of elektrisch interessant is. Een machine die acht of tien uur per dag zwaar wordt belast, vraagt meer energie dan een machine die slechts enkele uren draait. Moderne elektrische machines kunnen volgens Möhlmann inmiddels voor veel toepassingen een volledige werkdag worden ingezet. Tegelijkertijd ontwikkelen fabrikanten niet alleen grotere accu’s, maar vooral efficiëntere aandrijvingen en systemen die het energieverbruik beperken. Een grotere accu vergroot weliswaar de inzetbaarheid, maar maakt de machine ook zwaarder en duurder. Efficiënter omgaan met de beschikbare energie is daarom minstens zo belangrijk. Ook hogere laadvermogens en hogere voltages kunnen de komende jaren een verschil maken. “Het gaat met grote sprongen vooruit”, aldus Möhlmann.
Subsidie niet meer de enige reden
Subsidies hebben de introductie van emissieloos materieel sterk gestimuleerd. Regelingen zoals de SSEB hielpen ondernemers om het prijsverschil tussen diesel en elektrisch te overbruggen. Volgens Möhlmann neemt de afhankelijkheid van subsidie echter af. De techniek is verbeterd, de aanschafprijzen zijn gedaald en de gebruikskosten worden belangrijker. Ook fiscale regelingen kunnen de investering ondersteunen. Opvallend is volgens Möhlmann dat ook bedrijven die minder gebruik kunnen maken van subsidies investeren in elektrische machines. Recyclingbedrijven zijn daar een voorbeeld van. Zij kijken vooral naar de totale kosten gedurende de levensduur. Daarmee verandert de discussie. Niet langer staat alleen de aanschafprijs centraal, maar de vraag wat een machine per draaiuur en over zijn volledige levensduur kost.
Eerst zekerheid over het werk
Voor grondverzetbedrijven is voldoende inzetbaarheid essentieel. Een ondernemer investeert niet zomaar in een duurdere machine zonder zekerheid dat die voldoende uren kan maken. Möhlmann adviseert daarom om eerst met opdrachtgevers te praten. “Ga eerst met je belangrijkste opdrachtgever in gesprek. Zorg dat je enige zekerheid hebt over de inzetbaarheid en de betaalbaarheid. Ga daarna met een leverancier kijken hoe je het kunt organiseren.” Dat is belangrijk omdat opdrachtgevers steeds vaker zelf om emissieloos materieel vragen. Bij aanbestedingen kan emissieloos werken onderdeel van de voorwaarden zijn. Grote bouw- en infrabedrijven hebben bovendien eigen doelstellingen om hun uitstoot te verminderen. Volgens Möhlmann kopen veel klanten een elektrische machine dan ook omdat ze daarmee een bepaalde opdracht kunnen uitvoeren. Voor een grondverzetbedrijf kan elektrisch materieel daarmee niet alleen een investering zijn, maar ook toegang geven tot nieuw werk. Daarbij hoort wel een passend tarief. “Een ondernemer moet ook de moed hebben om een betere prijs te vragen voor de inzet van elektrisch materieel. Je moet niet alleen kijken naar wat je gewend bent om te vragen.”
Geluid en emissies openen deuren
Naast de financiële kant zijn er andere voordelen. Een elektrische machine produceert lokaal geen uitlaatgassen en is aanzienlijk stiller. Dat maakt haar interessant in stedelijke gebieden, historische binnensteden en op locaties waar omwonenden dicht op het werk zitten. Ook in natuurgebieden kan emissieloos materieel een voordeel bieden. In bijvoorbeeld Natura 2000-gebieden kunnen emissie-eisen bepalen of werkzaamheden überhaupt kunnen worden uitgevoerd. Een elektrische graafmachine kan daardoor opdrachten mogelijk maken die met een dieselmachine moeilijker of niet uitvoerbaar zijn. De meerwaarde zit dan niet alleen in een lagere TCO, maar ook in markttoegang.
Machinisten zijn vaak snel overtuigd
Een ander voordeel wordt volgens Möhlmann zichtbaar zodra machinisten daadwerkelijk met elektrisch materieel werken. De stilte, geringe trillingen en directe aandrijving worden vaak positief ervaren. “Er zijn heel wat machinisten die, nadat ze eenmaal gewend zijn aan een elektrische machine, niet meer terug willen naar een dieselmachine.” De acceptatie van de machinist is volgens Möhlmann wel belangrijk. “Zorg ervoor dat de machinist die erop komt het echt wil. Anders wordt de acceptatie gewoon moeilijker.”
Diesel blijft voorlopig
Elektrisch wordt dus steeds interessanter, maar diesel verdwijnt niet zomaar. Zware toepassingen met een hoge energievraag of werkzaamheden op afgelegen locaties blijven lastig te elektrificeren. Ook daar speelt de beschikbaarheid van energie een grote rol. Möhlmann verwacht dat in 2030 ongeveer vier op de tien nieuw verkochte grondverzetmachines elektrisch kunnen zijn. Het gaat daarbij om het aandeel van de nieuwe verkoop, niet om het totale machinepark. Nederland loopt volgens hem voorop door de stikstofproblematiek en strengere emissie-eisen. In België komt de ontwikkeling later op gang, maar ook daar neemt de belangstelling toe.
Begin bij het werk
Voor ondernemers die nu over elektrisch nadenken, is volgens Möhlmann vooral één aanpak verstandig: begin niet bij de machine, maar bij het werk. Welke opdrachtgevers vragen om emissieloos materieel? Hoeveel uur kan de machine daadwerkelijk draaien? Is er voldoende stroom? Wanneer kan worden geladen? Is een mobiele batterij nodig? En kan de machine ook na het eerste project voldoende worden ingezet? Pas daarna kan een goede TCO-berekening worden gemaakt. De elektrische graafmachine of wiellader is daarmee steeds minder een investering die alleen dankzij subsidie interessant is. De hogere aanschafprijs blijft een nadeel, maar lagere energie- en onderhoudskosten, een groeiende inzetbaarheid en toegang tot emissieloze opdrachten maken de businesscase steeds sterker.
Kortom
Elektrisch is daarmee niet automatisch de goedkoopste keuze. Maar voor het juiste werk, met voldoende inzet en een goede energievoorziening, wordt het wel steeds meer een normale bedrijfsmatige keuze.
Tekst: Annelies Bakker
Beeld: Cornelisse Infra, Bouwhuis GWW en Damsteegt
